نحوه توزیع منابع کمیاب در یک اقتصاد نوع سیستم اقتصادی را تعیین می‌کند.

نحوه توزیع منابع کمیاب در یک اقتصاد نوع سیستم اقتصادی را تعیین می‌کند. چهار نوع مختلف سیستم اقتصادی وجود دارد. اقتصاد سنتی، اقتصاد بازار، اقتصاد دستوری و اقتصاد مختلط. هر نوع اقتصادی نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارد که در این مطلب قصد داریم به آنها بپردازیم.

سیستم‌ اقتصادی و انواع آن

چهار نوع از سیستم‌های اقتصادی

۱. نظام اقتصادی سنتی

نظام اقتصادی سنتی، سنتی‌ترین و قدیمی‌ترین نوع اقتصاد در جهان است. بخش‌های گسترده‌ای از جهان هنوز تحت یک سیستم اقتصادی سنتی عمل می‌کنند.

به طور کلی، در یک سیستم اقتصادی سنتی، مازاد بندرت اتفاق می‌افتد. هر عضو یک اقتصاد سنتی نقش مشخص‌تر و برجسته‌تری دارد و این جوامع تمایل دارند که بسیار صمیمی و از نظر اجتماعی راضی باشند. با این حال، آن‌ها به فناوری و پزشکی پیشرفته دسترسی ندارند.

۲. سیستم اقتصادی دستوری

در نظام اقتصادی دستوری بخش بزرگی از سیستم اقتصادی توسط یک قدرت متمرکز کنترل می‌شود. برای مثال، در اتحاد جماهیر شوروی بیشتر تصمیمات توسط دولت مرکزی اتخاذ شدند. این نوع اقتصاد هسته اصلی فلسفه کمونیستی بود.

از آنجا که دولت یکی از ویژگی‌های اصلی اقتصاد است، اغلب درگیر همه چیز از برنامه‌ریزی تا توزیع منابع است. یک اقتصاد دستوری قادر به ایجاد یک منبع سالم از منابع خود است و به مردم خود با قیمت‌های مقرون‌به‌صرفه پاداش می‌دهد. این قابلیت همچنین به این معناست که دولت معمولا مالک تمام صنایع حیاتی مانند تاسیسات برق، هوانوردی و راه‌آهن است.

در یک اقتصاد دستوری، از لحاظ نظری امکان ایجاد مشاغل کافی و ارائه کالاها و خدمات به نرخ مناسب از لحاظ نظری امکان پذیر است. با این حال بیشتر اقتصادهای دستوری تمایل دارند بر روی ارزشمندترین منابع نظیر نفت تمرکز کنند.

چین یا کره‌شمالی نمونه‌هایی از اقتصادهای فرماندهی هستند.

مزایای سیستم‌های اقتصادی دستوری

  • اگر به درستی اجرا شود، دولت می‌تواند منابع را در مقیاس گسترده بسیج کند. این حرک می‌تواند تقریبا برای همه شهروندان شغل فراهم کند.
  • دولت می‌تواند به جای یک فرد، روی جامعه خوب تمرکز کند. این تمرکز می‌تواند منجر به استفاده کارآمدتر از منابع شود.

معایب سیستم‌های اقتصادی دستورین

  • برای برنامه‌ریزان مرکزی سخت است که نیازهای همه را برآورده کنند. این چالش دولت را وادار به سهمیه‌بندی می‌کند، زیرا نمی‌تواند تقاضا را از زمان قیمت‌ها محاسبه کند
  • از آنجایی که نیازی به قبول ریسک نیست، هیچ نوآوری‌ای هم وجود ندارد. کارگران همچنین مجبورند کاری را انجام دهند که دولت آن را مناسب می‌داند.

۳. سیستم اقتصادی بازار

در یک اقتصاد بازار آزاد، شرکت‌ها و خانوارها به نفع خود عمل می‌کنند تا مشخص کنند که منابع چگونه تخصیص می‌یابد، چه کالاهایی تولید می‌شود و چه کسی کالا را خریداری می‌کند. این برخلاف عملکرد اقتصاد دستوری است، جایی که دولت مرکزی می‌تواند سود خود را حفظ کند.

هیچ مداخله دولتی در اقتصاد بازار خالص وجود ندارد (“آزادی عمل”). با این حال، واقعا هیچ اقتصاد بازار آزاد در دنیا وجود ندارد. برای مثال، در حالی که آمریکا یک ملت سرمایه‌داری است، دولت هنوز تجارت عادلانه، برنامه‌های دولتی، انحصار و غیره را  تنظیم می‌کند (یا سعی در کنترل آن دارد).

در این نوع اقتصاد، جدایی بین دولت و بازار وجود دارد. این جدایی مانع از آن می‌شود که دولت بیش از حد قدرتمند شود و منافع خود را همسو با بازار حفظ کند.

از لحاظ تاریخی، هنگ‌کنگ یک نمونه از جامعه آزاد بازار محسوب می‌شود.

مزایای یک اقتصاد بازار آزاد

  • مصرف کنندگان بالاترین قیمتی را که می‌خواهند پرداخت می‌کنند و شرکت‌ها فقط کالاها و خدمات سودآور را تولید می‌کنند. انگیزه زیادی برای کارآفرینی وجود دارد.
  • این رقابت برای منابع منجر به استفاده بهینه از عوامل تولید می‌شود، چون کسب و کارها بسیار رقابتی هستند.
  • کسب و کارها به شدت در تحقیق و توسعه سرمایه‌گذاری می‌کنند. یک انگیزه برای نوآوری ثابت وجود دارد چرا که شرکت‌ها برای ارائه محصولات بهتر برای مصرف کنندگان رقابت می‌کنند.

معایب یک اقتصاد آزاد بازار

  • به خاطر ماهیت رقابتی شدید یک بازار آزاد، کسب و کارها به افراد محروم مانند افراد مسن و یا معلول اهمیت نمی‌دهند. این عدم تمرکز بر منافع اجتماعی منجر به نابرابری درآمدی بالاتر می‌شود.
  • از آنجا که بازار صرفا با علایق شخصی ناشی می‌شود، نیازهای اقتصادی بر نیازهای اجتماعی و اجتماعی مانند فراهم کردن مراقبت‌های بهداشتی برای فقرا اولویت دارند. هم چنین مصرف کنندگان می‌توانند توسط انحصارگرایی مورد سوءاستفاده قرار گیرند.

۴. سیستم اقتصادی مختلط

اقتصاد مختلط ترکیبی از انواع مختلف سیستم های اقتصادی است. این سیستم اقتصادی تلاقی اقتصاد بازار و اقتصاد فرماندهی است. در متداول‌ترین انواع اقتصادهای مختلط، بازار کم و بیش عاری از مالکیت دولت است، بجز چند زمینه اصلی مانند حمل و نقل یا صنایع حساس مانند دفاع و راه آهن.

با این حال، دولت نیز معمولاً در مقررات شرکت‌های خصوصی دخالت دارد. ایده اقتصاد ترکیبی استفاده از بهترین هر دو جهان بود – شامل سیاست های سوسیالیستی و کاپیتالیستی.

تا حدودی، اکثر کشورها دارای یک سیستم اقتصادی مختلط هستند. به عنوان مثال، هند و فرانسه اقتصادی مختلط هستند.

فواید اقتصاد مختلط

  • مداخله کم‌تر دولتی نسبت به یک اقتصاد فرماندهی وجود دارد. این امر منجر به کسب و کارهای خصوصی می‌شود که می‌تواند به طور موثر اجرا شود و هزینه‌ها را نسبت به یک نهاد دولتی کاهش دهد.
  • دولت می‌تواند برای اصلاح خطاهای بازار مداخله کند. به عنوان مثال، اگر آنها بخواهند از قدرت انحصاری خود سوءاستفاده کنند باید وارد عمل شوند و با شرکت‌های بزرگ قطع رابطه کنند. مثال دیگر می‌تواند مالیات محصولات مضر مانند سیگار برای کاهش مصرف منفی باشد.
  • دولت‌ها می‌توانند برنامه‌های شبکه ایمنی مانند مراقبت‌های بهداشتی یا اجتماعی ایجاد کنند.

در یک اقتصاد مختلط، دولت‌ها می‌توانند از سیاست‌های مالیاتی برای توزیع مجدد درآمد و کاهش نابرابری استفاده کنند.

معایب اقتصاد مختلط

  • انتقادات از هر دو طرف وجود دارد که می‌گویند برخی اوقات مداخله دولت بسیار زیاد است، و گاهی اوقات کافی نیست.
  • یک مشکل رایج این است که صنایع دولتی اغلب توسط دولت یارانه دریافت می‌کنند و به بدهی‌های بزرگ تبدیل می‌شوند چون آن‌ها غیررقابتی هستند.

 

شرکت مشاوره رخ داده با داشتن تیمی مجرب در زمینه مدیریت استراتژیک و برنامه‌ریزی استراتژیک می‌تواند سازمان و شرکت شما را در مسیری درست برنامه‌ریزی، ارزیابی و نظارت کند. مشاوران از ابتدای کار با شما هستند، تا بتوانید بهترین تجربه مدیریتی و نظارتی را داشته باشید.

منبع: intelligenteconomist

نوشته‌های تازه

بیشتر بخوانید  مزایای طرح منابع انسانی چیست؟

آخرین دیدگاه‌ها

دسته‌ها